Mądre Karty – artykuły

Ó czy u, rz czy ż? Zasady ortografii dla klas 1–3 i sposoby, żeby zostały w głowie

2026-10-31T08:00:00+01:00

„Mamo, dlaczego góra przez ó, a kura przez u?” Na to pytanie nie ma krótkiej odpowiedzi, bo polska ortografia to w dużej części historia języka zapisana w literach. Ale dziecko nie musi znać historii. Wystarczy mu kilka zasad, które pozwalają sprawdzić sporą część wyrazów, i trochę spokojnego ćwiczenia, żeby reszta weszła do głowy wzrokowo.

Poniżej zasady, które dzieci poznają w klasach 1–3, opisane tak, żeby dało się je wytłumaczyć przy kuchennym stole.

Najpierw najważniejsza sztuczka: zamień wyraz

Większość zasad sprowadza się do jednego pytania: czy da się znaleźć inną formę tego wyrazu albo wyraz z tej samej rodziny, w którym trudna litera się zmienia?

stół: bo stoły. Ó zamienia się na o.
morze: bo morski. Rz zamienia się na r.
noga, nóżka: ż zamienia się na g.

Jeśli zamiana jest, mamy pewność. Jeśli jej nie ma, pomaga druga grupa zasad (końcówki i miejsca w wyrazie), a na końcu słownik ortograficzny i pamięć wzrokowa.

Ó czy u?

Piszemy ó, gdy wymienia się na o albo e:

stół – stoły, dół – doły, róg – rogi, mróz – mrozy
wiózł – wiezie, niósł – niesie
sól – solić, wóz – wozy

Piszemy ó w końcówkach -ów, -ówka, -ówna:

kotów, domów, Kraków
żarówka, złotówka, pocztówka
Nowakówna

Piszemy u w końcówkach -un, -unek, -uch, -uszek, -utki, -usieńki:

opiekun, ratunek, leniuch, kożuszek, malutki, cichusieńki

Piszemy u na początku i na końcu wyrazu:

ul, ucho, ulica,
kakadu, menu, tabu (na końcu wyrazu piszemy u),

z nielicznymi wyjątkami do zapamiętania, np. ósmy, ósemka, ówczesny.

Wyrazy, w których ó się nie wymienia (góra, król, żółw, wróbel), trzeba po prostu zapamiętać. Tu najlepiej działają obrazek, rymowanka albo kolorowe zaznaczenie trudnej litery.

Rz czy ż?

Piszemy rz, gdy wymienia się na r:

morze – morski, dworzec – dwór, pierze – pióro, o siostrze – siostra, starzec – stary

Piszemy rz po spółgłoskach p, b, t, d, k, g, ch, j, w:

przyjaciel, brzoza, trzy, drzewo, krzesło, grzyb, chrzan, ujrzeć, wrzesień

Wyjątki trzeba zapamiętać: pszczoła, pszenica, kształt, wszystko, bukszpan i kilka innych. Dobrze je wypisać na kartce i przyczepić na lodówce.

Piszemy rz w końcówkach -arz, -erz, -mierz, -mistrz:

lekarz, malarz, kucharz, żołnierz, rycerz, kątomierz, zegarmistrz

Piszemy ż, gdy wymienia się na g, dz, h, z, s albo ź:

noga – nóżka, droga – dróżka
pieniądz – pieniążek
druh – drużyna
wozić – wożę, mróz – mrożony, kazać – każę
groźba – grożę

Piszemy ż po l, ł, r, n:

ulżyć, łżeć, rżeć, a w wyrazach obcych oranżada.

Ż niewymienne (żaba, żółw, żuk, żyrafa) jest, podobnie jak ó niewymienne, do zapamiętania.

Krótka ściągawka

Litera	Kiedy piszemy	Przykład
ó	wymienia się na o, e	stół – stoły
ó	końcówki -ów, -ówka, -ówna	kotów, żarówka
u	końcówki -un, -unek, -uch, -uszek, -utki	opiekun, malutki
rz	wymienia się na r	morze – morski
rz	po p, b, t, d, k, g, ch, j, w	trzy, krzesło
rz	końcówki -arz, -erz	lekarz, rycerz
ż	wymienia się na g, dz, h, z, s, ź	noga – nóżka
ż	po l, ł, r, n	ulżyć

Jak ćwiczyć, żeby nie znienawidzić ortografii

Zabawa w pary to świetny sposób na pamięć wzrokową.

Szukajcie zamian razem. Zamiast dyktować, pytajcie: „jak to sprawdzisz?”. Dziecko, które samo znalazło stoły, zapamięta stół na długo. Tę samą drogę, czyli wyjaśnianie zasad i szukanie wyrazów pokrewnych zamiast mechanicznego przepisywania, proponuje Zintegrowana Platforma Edukacyjna Ministerstwa Edukacji w swoich lekcjach o rz i ż.

Krótkie dyktanda, raczej codziennie niż raz w tygodniu. Trzy, cztery wyrazy przy śniadaniu wystarczą. Sprawdzajcie razem, bez czerwonego długopisu.

Memory i kalambury z trudnymi wyrazami. Karty z wyrazami żółw, góra, rzeka, brzoza do łączenia w pary albo do rysowania.

Kolorowanie trudnych liter. Wypisujecie wyrazy, a dziecko obrysowuje ó, rz i ż na kolorowo. To prosta sztuczka na pamięć wzrokową.

Własny słowniczek. Zeszyt albo pudełko z kartkami, na których dziecko zapisuje wyrazy, w których się pomyliło. Raz w tygodniu krótka powtórka.

Słownik ortograficzny jako narzędzie, a nie kara. Pokażcie, jak szukać w słowniku. To umiejętność, która przyda się na całe życie.

Karty do ćwiczeń

Nasza karta „Ó czy u? Rz czy ż?” jest zbudowana dokładnie na zasadzie zamiany: przy każdym wyrazie stoi wyraz sprawdzający, a dziecko wybiera literę.

Przydadzą się też karty ó czy u, rz czy ż, zawody na -arz i -erz oraz jesienna ortografia.

Na koniec

Ortografia to maraton, a nie sprint. Większość dzieci popełnia błędy jeszcze długo po klasach 1–3 i to normalne. Warto chwalić za samo sprawdzanie („o, poszukałeś zamiany!”), a nie tylko za bezbłędny wynik. Jeśli jednak mimo ćwiczeń błędów jest bardzo dużo, a dziecko myli też litery podobnie brzmiące czy wyglądające, warto porozmawiać z nauczycielem o konsultacji w poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Źródła

Karty pracy w domu: ile czasu dziennie i jak nie zniechęcić dziecka

2026-10-31T08:00:00+01:00

Wydrukowaliście kilka kart, dziecko z zapałem zrobiło pierwszą, przy drugiej zaczęło się wiercić, a trzecia skończyła się marudzeniem. Brzmi znajomo? To nie znaczy, że karty pracy „nie działają”. Najczęściej po prostu było ich za dużo naraz albo w złym momencie dnia.

Co mówią instytucje

Ministerstwo Edukacji o pracach domowych. Od 1 kwietnia 2024 roku nauczyciele w klasach 1–3 szkoły podstawowej nie zadają obowiązkowych pisemnych prac domowych. Wyjątkiem są ćwiczenia usprawniające motorykę małą. W klasach 4–8 prace domowe nie są obowiązkowe i nie podlegają ocenie. Karty, które robicie w domu, to więc dodatek z wyboru, a nie obowiązek. I dobrze, bo to zmienia całą atmosferę.

Podstawa programowa wychowania przedszkolnego podkreśla, że dzieci uczą się przede wszystkim przez działanie, a pomoce drukowane mają „charakter uzupełniający”. Karta jest ostatnim, a nie pierwszym krokiem.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w zaleceniach dla dzieci do 5. roku życia podkreśla, że maluchy powinny mniej siedzieć, a więcej się ruszać. Dzieci w wieku 3–4 lat potrzebują co najmniej 180 minut aktywności fizycznej dziennie, nie powinny być „unieruchomione” dłużej niż godzinę naraz, a czas przed ekranem warto ograniczyć do najwyżej godziny dziennie (im mniej, tym lepiej). Zalecenia dotyczą ekranów, ale sens jest szerszy: długie siedzenie nad czymkolwiek nie służy małym dzieciom.

Ile minut? Orientacyjnie

Nie ma jednej liczby z badań, która pasuje do każdego dziecka. Z doświadczeń nauczycieli i rodziców, a także z zaleceń WHO, wynikają jednak rozsądne ramy:

Wiek	Jedna „sesja” z kartą	Ile kart
3–4 lata	kilka minut	1, czasem pół karty
5–6 lat	10–15 minut	1–2
klasy 1–3	15–20 minut	1–2, w tym jedna „na luzie”

W Stanach Zjednoczonych od lat mówi się o „zasadzie 10 minut”: 10 minut zadań domowych w 1 klasie, 20 w drugiej i tak dalej. Spopularyzował ją Harris Cooper, badacz prac domowych z Duke University. Sam autor podkreśla, że to górna granica, a nie cel, a jego przegląd badań pokazał, że w młodszych klasach związek między ilością prac domowych a wynikami jest słaby. Pomagają głównie krótkie ćwiczenia utrwalające, takie jak liczenie czy słówka.

Wniosek: lepiej mniej, a regularnie.

Siedem zasad, które naprawdę działają

1. Najpierw konkret, potem kartka. Policzcie prawdziwe kasztany, zanim policzycie te narysowane. Przejdźcie labirynt z krzeseł, zanim przejdziecie ten na papierze.

2. Wybierzcie dobrą porę. Nie tuż po przedszkolu czy szkole, gdy dziecko jest zmęczone, ani tuż przed snem. Wiele rodzin dobrze wspomina weekendowe poranki albo chwilę po podwieczorku.

3. Niech dziecko wybiera. Połóżcie dwie lub trzy karty i zapytajcie: „którą dziś?”. Poczucie wyboru zmienia „muszę” w „chcę”.

4. Kończcie, zanim zabraknie chęci. Najlepiej na zadaniu, które wyszło. Wtedy jutro dziecko samo przyniesie kredki.

5. Przerwa na ruch. Pajacyki, skoki na jednej nodze albo taniec do jednej piosenki między kartami robią cuda, szczególnie u przedszkolaków.

Minuta skakania między kartami to najlepszy reset dla głowy. Fot. U.S. Air Force photo by Airman 1st Class Andrew Alvarado, Wikimedia Commons, Public domain

6. Nie poprawiajcie wszystkiego. Wybierzcie jedną rzecz do pochwalenia i najwyżej jedną do poprawy. Czerwony długopis zostawcie w szufladzie.

7. Chwalcie wysiłek, nie wynik. „Widzę, że szukałeś drogi z końca, sprytne!” działa lepiej niż „brawo, wszystko dobrze”.

Kiedy odpuścić

Są dni, kiedy karta nie wejdzie i nie ma sensu jej forsować: po trudnym dniu w przedszkolu, przy infekcji, przed ważnym wydarzeniem. Jeśli jednak niechęć trwa tygodniami i dotyczy każdej formy rysowania czy liczenia, warto porozmawiać z nauczycielem. Czasem za „nie chce mi się” stoi trudność, z którą da się pomóc, np. męcząca się ręka albo kłopot z koncentracją.

Od czego zacząć

Jeśli dopiero zaczynacie, wybierzcie coś krótkiego i z postacią, którą dziecko lubi:

dla 3–4 latków: ścieżki proste i łuki albo labirynt z jeżem,
dla 5–6 latków: policz liście albo dokończ wzór,
dla pierwszoklasistów: jesienne zadania tekstowe.

Wszystkie są darmowe, bez logowania, w wersji kolorowej i oszczędnej czarno-białej.

Źródła

Jesienne zabawy z dziećmi: liście, kasztany, grzyby (i karty pracy na deszczowe dni)

2026-10-31T08:00:00+01:00

Jesień ma jedną wielką przewagę nad resztą roku: najlepsze materiały do zabawy leżą za darmo pod nogami. Kasztany, żołędzie, kolorowe liście, szyszki. Wystarczy koszyk, kalosze i godzina w parku, a potem jeszcze wieczór przy stole.

Dlaczego warto wyjść, nawet gdy pochmurno

Czas na dworze to nie tylko ruch i dotlenienie. Coraz więcej badań łączy go też ze zdrowiem oczu. W metaanalizie z 2026 roku, obejmującej 31 badań i około 380 tysięcy dzieci, ponad dwie godziny dziennie na dworze wiązały się z wyraźnie mniejszym ryzykiem krótkowzroczności. Autorzy traktują te dwie godziny jako praktyczny cel, a nie magiczną granicę. Wcześniejszy przegląd z 2012 roku, przygotowany m.in. przez badaczy z London School of Hygiene & Tropical Medicine, doszedł do podobnych wniosków: każda dodatkowa godzina na dworze dziennie wiązała się z mniejszym ryzykiem krótkowzroczności.

Światowa Organizacja Zdrowia zaleca też, by przedszkolaki (3–4 lata) były aktywne fizycznie co najmniej 180 minut dziennie. Jesienny park to doskonałe miejsce, żeby tę porcję zrealizować bez wysiłku.

Zabawy w parku i lesie

Poszukiwanie skarbów. Przed wyjściem narysujcie razem listę: liść klonu, żołądź, kasztan, szyszka, piórko, coś czerwonego. Dziecko odhacza znalezione rzeczy. Dla starszych dodajcie wyzwania: „trzy różne liście”, „najmniejszy żołądź”.

Liściowa tęcza. Zbierzcie liście we wszystkich kolorach i ułóżcie je na chodniku od zielonego do brązowego. To porządkowanie, porównywanie i trochę sztuki naraz.

Ile kroków do drzewa? Liczenie kroków, skoków na jednej nodze, kasztanów w kieszeni. Matematyka w ruchu zostaje w głowie lepiej niż ta przy stole.

Kto tu mieszka? Szukajcie śladów zwierząt: dziupli, ogryzionych szyszek, kretowisk. W domu możecie sprawdzić w książce lub atlasie, kto je zostawił.

Zabawy w domu, gdy pada

Zwierzątka z kasztanów: klasyk, który zawsze się sprawdza. Fot. Biho, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Ludziki i zwierzątka z kasztanów i żołędzi. Klasyka. Otwory w kasztanach robi dorosły (szpikulcem albo cienkim gwoździem), a dziecko łączy elementy wykałaczkami lub zapałkami bez główek. Świetne ćwiczenie dla dłoni, idealne przed nauką pisania.

Odciski liści. Połóżcie liść pod kartką i pocierajcie kartkę bokiem kredki świecowej. Na papierze pojawia się kształt i wszystkie żyłki. Dzieci są zachwycone za każdym razem.

Zielnik. Wysuszone między stronami grubej książki liście przyklejcie do kartek i podpiszcie (rodzic pisze, dziecko „pisze po swojemu” albo przepisuje). To pierwsza w życiu dziecka praca badawcza.

Kasztanowa matematyka. Liczenie, dodawanie („miałeś 5, dołożyłem 3”), dzielenie na równe kupki dla misiów, układanie wzorów (kasztan, żołądź, kasztan…). Dokładnie tak, jak zaleca podstawa programowa: najpierw na prawdziwych przedmiotach, potem na kartce.

O czym trzeba pamiętać

Grzyby oglądamy, nie zbieramy na obiad z dzieckiem. Główny Inspektorat Sanitarny co roku przypomina, że dzieci w ogóle nie powinny jeść grzybów leśnych, a najgroźniejszy muchomor zielonawy (sromotnikowy) bywa mylony z jadalnymi gatunkami, np. z czubajką kanią czy gąską zielonką. Smak nie jest żadnym testem, bo niektóre trujące grzyby smakują łagodnie. Jeśli po zjedzeniu grzybów pojawią się nudności, wymioty czy ból brzucha, nawet po kilkunastu godzinach, trzeba od razu jechać do lekarza albo zadzwonić pod numer 112. Stacje sanitarno-epidemiologiczne bezpłatnie pomagają też w rozpoznawaniu grzybów.

Na spacerze grzyby świetnie sprawdzają się za to jako… obiekt do liczenia i porównywania. „Ile grzybków widzisz pod tym drzewem? Który kapelusz jest największy?”

Jesienne karty na deszczowe dni

Kiedy za oknem leje, a skarby z parku leżą już na stole, przyda się kilka kart w tym samym klimacie:

Dla 3–4 latków: jesienne skarby do koszyka (prowadzenie linii) i policz liście do 5.
Dla 5–6 latków: liście drzew po śladzie, szlaczki z toczącymi się kasztanami, policz grzybki i jesienne sudoku obrazkowe.
Dla zerówki i pierwszej klasy: dorysuj drugą połowę liścia, świetne po zabawie w odciski.
Dla klas 1–2: jesienne zagadki i krzyżówka obrazkowa.
Na spokojny wieczór: kolorowanka z jesiennym lasem.

Źródła

Co powinno umieć dziecko przed pójściem do 1 klasy? Spokojna lista dla rodziców

2026-10-31T08:00:00+01:00

Wiosną w zerówce rodzice dostają od przedszkola informację o gotowości dziecka do nauki w szkole. Dla wielu z nas to pierwszy „dokument” w życiu dziecka i łatwo przeczytać go jak świadectwo. Tymczasem to nie egzamin, tylko opis: co już idzie świetnie, a nad czym warto jeszcze popracować przez kilka miesięcy, które zostały do września.

Poniżej zebraliśmy to, czego naprawdę oczekuje się od dziecka idącego do pierwszej klasy, na podstawie aktualnej podstawy programowej wychowania przedszkolnego. Najpierw jednak kilka faktów, które porządkują temat.

Kiedy dziecko idzie do szkoły

Rok przed szkołą dziecko ma obowiązkowe roczne przygotowanie przedszkolne, czyli zerówkę. Zaczyna się ono z początkiem roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 6 lat.
Obowiązek szkolny zaczyna się we wrześniu tego roku, w którym dziecko kończy 7 lat.
Sześciolatek może pójść do szkoły wcześniej, jeśli rodzice o to wnioskują. Wtedy przedszkole wydaje informację o gotowości szkolnej na wniosek rodziców złożony do 30 września.
W pozostałych przypadkach przedszkole przekazuje rodzicom informację o gotowości do końca kwietnia roku, w którym dziecko ma rozpocząć naukę.

Jeśli macie wątpliwości, czy dziecko poradzi sobie w szkole, porozmawiajcie najpierw z wychowawczynią w przedszkolu. Odroczenie obowiązku szkolnego jest możliwe, ale wymaga opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej, więc to decyzja na spokojnie, nie z dnia na dzień.

Czego szkoła NIE oczekuje

Zacznijmy od tego, co zdejmuje z rodziców sporo niepotrzebnego stresu.

Dziecko nie musi umieć czytać ani pisać liter. W zerówce litery drukowane służą przede wszystkim do rozpoznawania i pierwszych prób czytania, a nie do kaligrafii. Podstawa programowa mówi o „próbach pisania liter, wyrazów i krótkich komunikatów w wybrany przez siebie sposób”, czyli o zabawie w pisanie, a nie o równych literkach w liniaturze. Poradnik Ośrodka Rozwoju Edukacji do nowej podstawy wprost odchodzi od przedwczesnego, mechanicznego pisania w liniaturze. Na naukę pisania przyjdzie czas w pierwszej klasie.

Dziecko nie musi liczyć do stu ani znać tabliczki mnożenia. Wystarczy, że sprawnie liczy przedmioty, porównuje, gdzie jest więcej, a gdzie mniej, i dodaje oraz odejmuje „na palcach lub na zbiorach zastępczych”, czyli na klockach, kasztanach czy guzikach.

Karty pracy to dodatek, nie podstawa. Według podstawy dzieci w przedszkolu uczą się przede wszystkim przez działanie, a „wszelkie pomoce drukowane mają charakter uzupełniający”. Karta ma utrwalić to, co dziecko wcześniej zrobiło rękami.

Lista do odhaczenia

To nie test i nie trzeba mieć wszystkich punktów. Każde dziecko rozwija się w swoim tempie, a sześć miesięcy w tym wieku to naprawdę dużo. Lista pokazuje kierunek.

Mowa i pierwsze czytanie

Opowiada, co widzi na obrazku, i potrafi ułożyć historyjkę obrazkową w kolejności.
Dzieli wyrazy na sylaby (klaszcząc: ba-lon, ko-tek).
Słyszy, jaką głoską zaczyna się wyraz („co słyszysz na początku słowa mama?”).
Rozpoznaje część liter drukowanych i próbuje odczytać krótkie wyrazy z obrazkiem.
Zna rymowanki i potrafi dobrać rym (kot – płot).

Matematyka na co dzień

Liczy przedmioty co najmniej do 10 i wie, że ostatnia wypowiedziana liczba mówi „ile jest”.
Porównuje: więcej, mniej, tyle samo.
Dodaje i odejmuje w prostych sytuacjach („miałeś 3 cukierki, dostałeś 2 — ile masz?”), na palcach albo na przedmiotach.
Rozpoznaje koło, kwadrat, trójkąt i prostokąt.
Kontynuuje prosty wzór (czerwony, niebieski, czerwony, …).
Wie, co to monety i banknoty i do czego służą.

Ręka i oko (grafomotoryka)

Kreśli łuki, fale, pętelki, zygzaki i owale, bo dokładnie tak opisuje to podstawa programowa.
Przerysowuje proste figury. Badacze rozwoju wzrokowo-ruchowego podają orientacyjnie, że około 3. roku życia dziecko odwzorowuje koło, około 5. kwadrat i trójkąt, a około 6. ukośny krzyżyk („iks”). Romb przychodzi zwykle dopiero około 7. roku życia, więc nie martwcie się, jeśli jeszcze nie wychodzi.
Trzyma kredkę lub ołówek palcami, a nie całą pięścią.
Wycina nożyczkami po prostej linii.

Orientacja w czasie i przestrzeni

Rozróżnia prawą i lewą rękę, rozumie „nad, pod, obok, przed, za”.
Zna pory roku i dni tygodnia, wie, co było wczoraj, a co będzie jutro.
Potrafi przejść palcem przez prosty labirynt i znaleźć drogę do celu.

Samodzielność i emocje

Samodzielnie się ubiera, korzysta z toalety, pakuje i rozpakowuje swój plecak lub worek.
Mówi, czego potrzebuje, i prosi o pomoc.
Nazywa podstawowe emocje i próbuje sobie z nimi radzić (z pomocą dorosłego).
Potrafi dokończyć zadanie, nawet jeśli nie jest najciekawsze.
Zna swoje imię i nazwisko i wie, gdzie mieszka.

Ten ostatni blok bywa ważniejszy niż wszystkie literki razem. Nauczycielki pierwszych klas często mówią, że dziecko, które samo zapnie kurtkę i nie boi się poprosić o pomoc, poradzi sobie z resztą.

Jak ćwiczyć w domu, żeby nie zamienić tego w szkołę

Najlepsze ćwiczenie matematyczne w tym wieku to liczenie i sortowanie prawdziwych rzeczy. Fot. Shixart1985, Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Najpierw konkret, potem kartka. Policzcie kasztany na stole, posortujcie klocki według koloru, a dopiero potem sięgnijcie po kartę z liczeniem. Wtedy obrazek na papierze coś znaczy.

Krótko i często. Kilka minut dziennie działa lepiej niż godzina w sobotę. Kończcie, zanim dziecko się zmęczy, najlepiej na zadaniu, które mu wyszło.

Wykorzystujcie codzienność. Sylaby przy wchodzeniu po schodach (jedna sylaba, jeden stopień), liczenie jabłek w sklepie, szukanie liter na szyldach, „co jest nad, a co pod stołem” przy sprzątaniu.

Ręka potrzebuje ruchu, nie tylko szlaczków. Lepienie z plasteliny, nawlekanie koralików, wycinanie i rysowanie na dużych kartkach przygotowują dłoń do pisania lepiej niż sto szlaczków w zeszycie. Więcej piszemy o tym w artykule o grafomotoryce.

Nie poprawiajcie wszystkiego. Krzywa pętelka narysowana z chęcią jest więcej warta niż idealna, wymuszona trzecią poprawką.

Karty, które pomogą

W naszej bazie znajdziecie darmowe karty dla zerówki, które ćwiczą dokładnie te umiejętności. Na przykład:

ścieżki z falami i zygzakami i łączenie kropek na rozgrzewkę ręki,
jesienne sylaby do pierwszych prób czytania,
dodawanie do 10 i dokończ wzór do matematyki,
labirynt z kotkiem w lesie na koncentrację.

Wszystkie są bezpłatne, bez logowania, w wersji kolorowej i czarno-białej.

Na koniec

Gotowość szkolna to nie suma umiejętności z listy, tylko to, czy dziecko jest ciekawe, w miarę samodzielne i gotowe na nowe sytuacje. Jeśli coś Was niepokoi, nie czekajcie do kwietnia. Wychowawczyni zna dziecko z codziennych sytuacji w grupie i chętnie podpowie, nad czym popracować.