Nowa podstawa programowa 2026: co się zmienia w przedszkolu i klasach 1–3 i od kiedy

Od 1 września 2026 roku przedszkola i część klas szkoły podstawowej pracują według nowej podstawy programowej. To dokument, który mówi, czego dziecko ma się nauczyć do końca przedszkola i do końca klasy trzeciej. Na zebraniach mówi się o „Reformie26” i „Kompasie Jutra”, a w praktyce rodzica obchodzą dwie rzeczy: czy dotyczy to jego dziecka i co się zmieni w tym, co dziecko przynosi do domu.

Przeczytaliśmy samo rozporządzenie ministra edukacji, a nie tylko jego streszczenia, i porównaliśmy je z dotychczasową podstawą z 2017 roku. W tym artykule jest przegląd. Szczegóły dla przedszkola, klasy 1 i klas 2–3 opiszemy w osobnych tekstach.

Która podstawa obowiązuje Twoje dziecko

Nowa podstawa nie wchodzi wszędzie naraz. W przedszkolu objęła od razu wszystkie dzieci, a w szkole wchodzi rocznikami. Rozporządzenie podaje to wprost w § 2 i § 4:

Wynika z tego prosta rzecz. Dziecko, które we wrześniu 2026 poszło do drugiej klasy, skończy klasy 1–3 na starej podstawie. Dla niego „reforma” zacznie się dopiero w klasie czwartej. Natomiast pierwszoklasista z tego roku jest pierwszym rocznikiem, który całe nauczanie wczesnoszkolne przejdzie według nowych zasad.

Przedszkole i zerówka: więcej zabawy i działania, mniej kartek

Zerówka nie ma osobnej podstawy. To ostatni rok wychowania przedszkolnego, więc obowiązuje ją ten sam dokument co trzylatki, a podstawa opisuje to, co dziecko ma umieć na koniec przedszkola, bez podziału na wiek.

W starej podstawie osiągnięcia dziecka były opisane w czterech obszarach rozwoju (fizycznym, emocjonalnym, społecznym i poznawczym). Nowa dzieli je na dziewięć obszarów: społeczny, osobisty, językowy, matematyczny, przyrodniczy, techniczny, cyfrowy, artystyczny i ruchowy. Instytut Badań Edukacyjnych, który przygotował komentarz do podstawy, zwraca uwagę, że dawny obszar poznawczy był „bardzo szeroki i wewnętrznie zróżnicowany”. Teraz matematyka, język czy technika mają swoje osobne listy.

Najważniejsze zmiany, które rodzic zobaczy w codzienności przedszkola:

• Codzienna swobodna zabawa jest w podstawie nazwana „nieodzownym warunkiem” rozwoju dziecka. Nie jest już czymś, co robi się po zajęciach.
• Codziennie zajęcia na świeżym powietrzu, a co najmniej raz w tygodniu ponad godzina poza budynkiem przedszkola. Wyjątkiem są tylko alerty Rządowego Centrum Bezpieczeństwa i wyjątkowo zła pogoda.
• Dzieci nie korzystają w przedszkolu samodzielnie z ekranów. Nauczyciel może użyć urządzenia „tylko w niezbędnym zakresie”, a higiena cyfrowa jest opisana jako wspólne zadanie przedszkola i rodziców.
• Doświadczenia edukacyjne: lista rzeczy, które każde dziecko ma przeżyć co najmniej raz w roku. Są wśród nich koncert, spektakl albo muzeum, wysiewanie roślin, przygotowanie wspólnego wyjścia i występ dla społeczności lokalnej. Raz w trakcie całego przedszkola dziecko ma też z grupą zrobić zakupy w sklepie i przez co najmniej 10 dni bawić się zabawkami zrobionymi samodzielnie, także z materiałów z odzysku.
• Nowe treści, których wcześniej nie było albo były ledwo zarysowane: do czego służą pieniądze i dlaczego warto oszczędzać, że Polska jest w Unii Europejskiej, że Ziemia krąży wokół Słońca, rozpoznawanie reklam, a w obszarze technicznym budowanie prostych maszyn (kołowrót, równia pochyła) i obwodów elektrycznych z żarówką, brzęczykiem i silnikiem.
• Emocje i samodzielność mają osobny obszar osobisty. Dziecko ma nazywać swoje emocje, odróżniać potrzeby od zachcianek, wiedzieć, że błąd to naturalna część nauki, i znać sposoby radzenia sobie ze stresem.

Co z pisaniem i kartami pracy

Tu zmiana jest wyraźna i warto ją znać, zanim zacznie się kupować zeszyty do kaligrafii dla pięciolatka. Podstawa mówi, że na koniec przedszkola dziecko „kreśli linie i kształty zawierające elementy graficzne obecne w literach: łuki, pętelki, fale, owale, zygzaki” oraz „podejmuje próby pisania liter, wyrazów i krótkich komunikatów w wybrany przez siebie sposób”. To nie jest pisanie w liniaturze. Litery drukowane dziecko poznaje, a czytać i pisać zaczyna, kiedy jest na to gotowe.

O kartach pracy rozporządzenie mówi jednym zdaniem: „Wszelkie pomoce drukowane mają charakter uzupełniający, umożliwiają utrwalenie wiedzy i umiejętności dzieci”. Poradnik Ministerstwa Edukacji Narodowej do nowej podstawy, wydany przez Ośrodek Rozwoju Edukacji, idzie dalej. „Odrzucamy przedwczesne, mechaniczne pisanie w liniaturze” – piszą autorzy. Matematyka przedszkolna ma być „całkowicie czynnościowa”, a nauczyciele mają unikać „przedwczesnego wprowadzania symboli na gotowych kartach pracy”. Lepiej według poradnika „wykonać jedno zadanie głębiej, trzema różnymi strategiami i przy użyciu konkretów, niż powierzchownie wypełnić kilkanaście kart pracy”.

Jesteśmy stroną z kartami pracy, więc mówimy to wprost: zgadzamy się z tym. Karta ma sens po zabawie, a nie zamiast niej. Najpierw liczycie prawdziwe żołędzie na spacerze, a potem dziecko liczy je na karcie z żołędziami. Najpierw rysujecie fale patykiem na piasku, potem kredką na ścieżkach z falami i zygzakami. Dlatego nasze karty dla 3–5 latków to szukanie, łączenie, liczenie obrazków i grafomotoryka, a nie pisanie liter w liniaturze.

Klasa 1: nauka przez działanie, czytanie ze zrozumieniem, matematyka na konkretach

W szkole podstawa nadal opisuje wymagania na koniec klasy trzeciej, bez podziału na klasy. Tak było i w starej podstawie. To, czego dziecko uczy się w pierwszej klasie, rozkładają programy i podręczniki wydawnictw.

Edukacja wczesnoszkolna obejmuje teraz osiem zintegrowanych edukacji: językową (polski i język obcy), matematyczną, przyrodniczą, społeczną, artystyczną, techniczną i informatyczną, wychowanie fizyczne oraz etykę. Słowo „zintegrowane” pojawia się w dokumencie wiele razy. Komentarz IBE opisuje różnicę tak: kiedyś było „podejście przedmiotowe” i „przeważa odtwarzanie”, teraz dzieci mają badać, eksperymentować i rozwiązywać problemy z życia codziennego.

Kilka zmian, które rodzic zauważy szybko:

• Więcej godzin. Ramowy plan nauczania podnosi tygodniowy wymiar zajęć obowiązkowych w klasach 1–3 z 20 do 21 godzin. Od tego roku dotyczy to klasy 1.
• Pisanie „rozwojowe”. Nauczyciel ma zachęcać dzieci do pisania „bez obawy o poprawność i charakter pisma”, a w pierwszych tekstach wolno używać rysunków i piktogramów. Nie znaczy to, że kaligrafia przestaje się liczyć. Na koniec klasy trzeciej uczeń nadal ma pisać odręcznie „czytelnie i poprawnie”. Zmienia się kolejność: najpierw chęć i sens pisania, potem staranność.
• Czytanie ze zrozumieniem i bez listy lektur. Nie ma już zalecanej listy tytułów. Nauczyciel sam dobiera lektury, w ciągu roku dzieci mają przeczytać w całości co najmniej 4 książki, a co najmniej raz w roku same wybierają książkę i ją przedstawiają.
• Matematyka na konkretach. Uczniowie mają mieć „stałą możliwość korzystania z liczmanów, klocków, patyczków, palców”. Liczenie na palcach w pierwszej klasie nie jest więc powodem do niepokoju. Zadania mogą być ustne, bez zapisu, a podstawa wprost mówi o „prawie do popełniania błędów” i o rozmowie o tym, jak dziecko liczyło.
• Gry planszowe w programie. Co najmniej cztery razy w roku klasa ma rozgrywki w gry planszowe, kościane lub karciane dobrane pod logiczne myślenie, a dzieci analizują potem swoje strategie.
• Projekty. W ciągu klas 1–3 każdy uczeń ma wziąć udział w projektach o przedsiębiorczości (np. kiermasz), o swojej okolicy i jej tradycjach, o ekologii oraz o projektowaniu przestrzeni, na przykład placu zabaw.

Zmieniły się też wymagania na koniec klasy trzeciej. Pierwszoklasistów z tego roku dotyczą one w roku 2028/29:

Spokojnie: 10 000 to cel na koniec trzeciej klasy, a nie na pierwszą. W klasie 1 programy nadal zostają zwykle przy liczbach do 20, najpierw do 10. Takie działania ćwiczy na przykład nasza karta okienka do 20. Pisanie liter pisanych zaczyna się w klasie 1, tak jak dotąd (litera pisana A i cały alfabet pisany).

Klasy 2–3: w tym roku bez zmian

Drugoklasiści i trzecioklasiści uczą się w roku 2026/27 według dotychczasowej podstawy z 2017 roku. Ich podręczniki i wymagania się nie zmieniły. Jeśli szkoła wprowadza nowe metody, na przykład więcej projektów albo gier, to z własnej inicjatywy, a nie dlatego, że wymaga tego nowa podstawa. Nowa podstawa wejdzie do klasy 2 we wrześniu 2027 roku, a do klasy 3 rok później.

Co to oznacza w domu

Kilka rzeczy z nowej podstawy łatwo przenieść do domu, i to bez dodatkowych zakupów.

Rozmawiajcie o emocjach. Nowa podstawa traktuje je bardzo poważnie, zarówno w przedszkolu, jak i w klasach 1–3. Wystarczy pytanie przy kolacji: „co dziś było trudne, a co cię ucieszyło?”. Do tego dobrze nadają się karty z działu regulacji, na przykład „Co mnie uspokaja”.

Wyjdźcie z domu. Skoro przedszkole ma codziennie wychodzić na dwór, w weekend łatwo to podtrzymać. Spacer z liczeniem drzew, zbieraniem liści i szukaniem kształtów w przyrodzie to dokładnie te „doświadczenia”, o które chodzi w podstawie.

Dajcie dziecku decydować. Słowo „sprawczość” pojawia się w części o przedszkolu kilkanaście razy. W domu to wybór, którą książkę czytamy, co ugotujemy z listy dwóch obiadów, jak ułożymy klocki. Drobne decyzje budują przekonanie, że „mogę coś zrobić sam”.

Pilnujcie ekranów. Podstawa wprost nazywa higienę cyfrową wspólną odpowiedzialnością przedszkola i rodziców. Jeśli przedszkole rezygnuje z ekranów, w domu warto nie nadrabiać tego bajką do każdego posiłku.

Karty traktujcie jak deser, nie jak obiad. Krótko, po zabawie, z dzieckiem, które ma ochotę. Więcej o tym, ile czasu ma sens, piszemy w artykule „Karty pracy w domu: ile czasu dziennie”. O ćwiczeniu ręki przed pisaniem przeczytacie w tekście o grafomotoryce.

Co dalej

To przegląd. W kolejnych artykułach opiszemy dokładniej przedszkole i zerówkę (punkt po punkcie, co dziecko ma umieć na koniec przedszkola i jak to wygląda w praktyce), klasę 1 (polski, matematyka, angielski i reszta według nowej podstawy) oraz klasy 2–3 (co dziecko ma umieć według podstawy z 2017 roku i co zmieni się w kolejnych latach). Jeśli jesteście w zerówce, zajrzyjcie też do listy „Co powinno umieć dziecko przed pójściem do 1 klasy”.

Na Mądrych Kartach każda karta ma przypisany poziom według tej podstawy, która dla danej klasy faktycznie obowiązuje w tym roku szkolnym. Dla klasy 1 to nowa podstawa, dla klas 2–3 stara.

Źródła

• Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378): § 2, § 4 (harmonogram), załącznik nr 1 (przedszkole), załącznik nr 2, I etap edukacyjny (klasy 1–3)
• Ministerstwo Edukacji Narodowej – komunikat o podpisaniu rozporządzeń w sprawie nowych podstaw programowych i zmian w ramowych planach nauczania (12.03.2026)
• Instytut Badań Edukacyjnych – „Wychowanie przedszkolne. Komentarz dydaktyczny do podstawy programowej” (2026), tabela zmian
• Instytut Badań Edukacyjnych – „Edukacja wczesnoszkolna. Komentarz dydaktyczny do podstawy programowej” (2026), tabela zmian
• MEN / Ośrodek Rozwoju Edukacji – poradnik „Podstawa programowa w Reformie26. Kompas Jutra. Wychowanie przedszkolne” (2026)
• Zintegrowana Platforma Edukacyjna – dotychczasowa podstawa programowa edukacji wczesnoszkolnej (2017, z późniejszymi zmianami)