Klasa 1 według nowej podstawy programowej: polski, matematyka, angielski i reszta

Pierwszoklasiści, którzy poszli do szkoły we wrześniu 2026 roku, są pierwszym rocznikiem, który całe klasy 1–3 przejdzie według nowej podstawy programowej. Rodzic słyszy na zebraniu o „edukacji zintegrowanej”, „pisaniu rozwojowym” i „ocenie opisowej” i chciałby wiedzieć prostą rzecz: czego moje dziecko ma się nauczyć w tym roku i jak mu w tym pomóc?

Przeczytaliśmy załącznik nr 2 do rozporządzenia z 11 marca 2026 roku, część o edukacji wczesnoszkolnej. Numery w nawiasach to punkty tego rozporządzenia.

Podstawa mówi o końcu klasy 3, a nie o klasie 1

To najważniejsza rzecz do zapamiętania. Podstawa programowa nie ma osobnej listy dla pierwszej klasy. Opisuje, co uczeń ma umieć na koniec klasy trzeciej. Rozkład na lata robią programy nauczania i podręczniki, a wymagania na dany rok podaje szkoła. Dlatego poniżej przy każdej edukacji piszemy osobno, co mówi podstawa, i co typowo dzieje się w klasie 1. To drugie bierzemy z wymagań edukacyjnych do popularnej serii „Podróż z klasą 1” (Nowa Era), opublikowanych przez jedną ze szkół na rok 2026/27. W Waszej szkole kolejność może być inna.

Dwie liczby na start. Edukacja wczesnoszkolna obejmuje 8 zintegrowanych edukacji: językową (polski i język obcy), matematyczną, przyrodniczą, społeczną, artystyczną, techniczną i informatyczną, wychowanie fizyczne oraz etykę. Według komunikatu Ministerstwa Edukacji Narodowej tygodniowy wymiar zajęć obowiązkowych w klasach 1–3 rośnie z 20 do 21 godzin, od tego roku w klasie 1.

Polski: litery, sylaby i czytanie ze zrozumieniem

Co mówi podstawa. Na koniec klasy 3 uczeń rozpoznaje w słowach „głoski, w tym spółgłoski i samogłoski, sylaby” (1.3.a), czyta na głos proste teksty „drukowane i pisane” (1.3.d) i „czytelnie i poprawnie pisze odręcznie, w tym odróżnia wielkie i małe litery” (1.3.h).

Ważniejsze od listy wymagań są dwa zdania z części o sposobie realizacji. Pierwsze: nauczanie czytania ma być „oparte przede wszystkim na rozumieniu czytanego tekstu”, a technika czytania jest tylko jednym z elementów. Drugie dotyczy pisania: „od początku edukacji szkolnej powinno dominować podejście rozwojowe, w którym nauczyciel zachęca uczniów do kreślenia znaków i tworzenia wypowiedzi pisemnych bez obawy o poprawność i charakter pisma”. W pierwszych tekstach, pisanych do kogoś innego niż nauczyciel, dzieci mogą używać „rysunków, piktogramów i pojedynczych wyrazów”.

Nie oznacza to, że kaligrafia przestała się liczyć, bo wymaganie 1.3.h zostaje. Zmienia się kolejność: najpierw dziecko ma chcieć pisać i rozumieć, po co pisze.

Typowo w klasie 1. Według wymagań do „Podróży z klasą 1” pierwszoklasista rozpoznaje i zapisuje litery drukowane i pisane, łączy je w sylaby i wyrazy, czyta krótkie zdania, układa zdania z rozsypanek wyrazowych, rozróżnia literę, głoskę i dwuznak, dzieli wyrazy na sylaby i głoski, rozpoznaje rzeczownik jako nazwę osób, zwierząt, roślin i rzeczy i pisze wielką literą początek zdania i imiona. Pierwsza część tego podręcznika zaczyna od samogłosek O, A, E, I, U, a dalej przychodzą m.in. M, T, L, K, D i J.

Lektury. Nie ma już zalecanej listy tytułów. „Decyzja doboru lektur należy do nauczycieli”, a w ciągu roku uczniowie powinni przeczytać w całości „niemniej niż 4 pozycje książkowe”. Raz w roku dziecko samo wybiera książkę i ją prezentuje, a raz w roku klasa wspólnie wybiera lekturę do pracy na zajęciach.

W domu: czytajcie na zmianę, zdanie Wy, zdanie dziecko, a potem zapytajcie o treść: „dlaczego kot uciekł?”. Do sylab przyda się karta policz sylaby, do liter pisanych cała seria litery pisane, np. litera pisana A. Jak prowadzić rękę przy pisaniu, opisaliśmy w artykule „Jak nauczyć dziecko pisać litery”.

Matematyka: do 20, na palcach i klockach

Co mówi podstawa. Na koniec klasy 3 zakres liczb to „co najmniej do 10 000” (5.1.a), a do tego tabliczka mnożenia, ułamki i liczby rzymskie do XII. Dla rodzica pierwszoklasisty ważniejsza jest część o sposobie pracy. Uczniowie mają mieć „stałą możliwość korzystania z liczmanów, klocków, patyczków, palców”. Liczenie na palcach jest więc w podstawie wprost wymienione.

Kolejne zdania: rachunki i rozumowanie rozwija się „nie czekając, aż będą oni umieli czytać i pisać”. Nauczyciel może dawać zadania ustnie, a dzieci mogą o nich rozmawiać „bez konieczności przedstawienia rozwiązania za pomocą zapisu”. I zdanie, które warto powiesić na lodówce: „Ważne jest budowanie u uczniów przekonania, że mają prawo popełniać błędy”. Błąd ma być powodem do rozmowy o tym, jak dziecko liczyło.

Podstawa zaleca łączenie matematyki z grami i edukacją finansową, „w tym zabawy w sklep, planowanie zakupów”. Do tego jedno z doświadczeń edukacyjnych: co najmniej cztery razy w roku klasa gra w gry planszowe, kościane lub karciane, a dzieci notują wyniki i potem rozmawiają o swoich strategiach.

Typowo w klasie 1. Według wymagań do „Podróży z klasą 1” pierwszoklasista rozumie liczby w zakresie 20, dodaje i odejmuje „także z przekroczeniem progu dziesiątkowego”, liczy po 2, 3, 4 i 5, przygotowuje się do mnożenia przez dodawanie „po tyle samo”, wykonuje proste obliczenia pieniężne, mierzy w centymetrach, zna jednostki cm, m, kg i l, odczytuje pełne godziny, zna dni tygodnia i miesiące i rozpoznaje koło, trójkąt, kwadrat i prostokąt. Część 1 matematyki w tym podręczniku idzie cyfra po cyfrze: od 1 do 9, potem 0 i liczba 10.

W domu: przy zakupach dajcie dziecku dwie monety i zapytajcie, czy wystarczy na bułkę i jogurt. Grajcie w chińczyka i w karty, liczcie schody po dwa. Na kartkę przyjdzie czas potem: dodawanie do 20 z przekraczaniem, liczenie co 5, zegar z pełnymi godzinami i sklepik z cenami w pełnych złotych.

Angielski: najpierw słuchanie i mówienie

Co mówi podstawa. Nowa podstawa podaje wprost cel: na zakończenie klasy 3 uczeń „powinien osiągnąć poziom biegłości językowej A1”. Wśród wymagań jest m.in. rozpoznawanie i nazywanie liter alfabetu (2.3.a), zapisywanie z pamięci i ze słuchu znanych wyrazów (2.2.e) i wypełnianie „bardzo prostego formularza z danymi osobowymi” (2.2.f). Słownictwo dotyczy codzienności: rodzina, dom, szkoła, zwierzęta, jedzenie, zabawki, pory roku, emocje (2.3.b).

Typowo w klasie 1. W kursie „Hello Explorer 1” (Nowa Era) pierwsze rozdziały to powitania, kolory, przybory szkolne, zabawki z liczbami do 10, zwierzęta domowe, rodzina, ciało i pogoda. Pisanie po angielsku może przyjść później: w wymaganiach Szkoły Podstawowej nr 28 w Poznaniu pisanie po angielsku wprowadza się „w drugim półroczu nauki w klasie I”, żeby dzieci najpierw osłuchały się z brzmieniem języka.

W domu: nie trzeba znać angielskiego, żeby pomóc. Wystarczy piosenka z podręcznika zaśpiewana jeszcze raz w domu albo karta, na której dziecko łączy obrazek z wyrazem, np. zwierzęta domowe.

Przyroda, społeczna, technika i reszta

Przyroda. Podstawa stawia na badanie: dzieci mają „jak najwięcej czasu” spędzać poza salą lekcyjną i prowadzić obserwacje i eksperymenty. Typowo w klasie 1 (według wymagań do „Podróży z klasą”) to rośliny i zwierzęta z okolicy, ssaki i ptaki, pogoda, planety Układu Słonecznego, segregacja odpadów i dokarmianie ptaków. Pasuje tu karta ssak czy ptak.

Edukacja społeczna. Uczeń nazywa swoje emocje i potrzeby i „stosuje poznane strategie regulacji emocji” (7.1.d–e), a także rozpoznaje, jak reklama wpływa na jego decyzje o wydatkach (7.1.i). Typowo w klasie 1 dochodzą symbole narodowe, kształt Polski i stolica na mapie. Na trudne emocje przyda się karta „Co mnie uspokaja”.

Technika i informatyka. Uczeń wymienia „podstawowe numery alarmowe, telefon zaufania” i potrafi wezwać pomoc (9.1.a–b). Nowością jest sztuczna inteligencja: uczeń sprawdza informacje z różnych źródeł, „w tym generowanych przez sztuczną inteligencję” (9.1.j). Typowo w klasie 1 to układanie prostych algorytmów zapisanych symbolami i praca myszką i klawiaturą. Do ćwiczenia: numery alarmowe i gdzie dojdzie robocik.

Wychowanie fizyczne. Zajęcia ruchowe mają być codziennie. Co roku między lutym a kwietniem nauczyciel robi cztery testy sprawności, m.in. deskę i skok w dal z miejsca. Podstawa zastrzega, że służą one „wyłącznie do wskazania mocnych i słabych stron”, a nie do oceniania.

Etyka przenika wszystkie edukacje, a osobna część podstawy dotyczy nieobowiązkowych zajęć z etyki.

Projekty. W ciągu klas 1–3 każde dziecko ma z grupą zrealizować co najmniej po jednym projekcie z dziewięciu obszarów: przedsiębiorczość (np. kiermasz), okolica i jej tradycje, ekologia, zagospodarowanie przestrzeni, proste maszyny, modelowanie, programowanie, problemy społeczne i zdrowie.

Oceny: w klasie 1 opisowe

O ocenach nie decyduje podstawa, tylko ustawa o systemie oświaty. W klasach 1–3 śródroczne i roczne oceny klasyfikacyjne oraz ocena zachowania „są ocenami opisowymi” (art. 44i ust. 1). Oceny bieżące, czyli te z codziennej pracy, szkoła ustala w swoim statucie i mogą one również być opisowe (art. 44i ust. 2). Dlatego w każdej szkole wygląda to trochę inaczej. Na przykład SP 28 w Poznaniu pomocniczo używa w ocenie opisowej poziomów od A (wysoki) do D (niski). Jeśli nie wiecie, co oznacza naklejka albo litera w zeszycie, zapytajcie wychowawczynię.

Co z tego wynika w domu

Karty pracy w klasie 1 mają sens jako krótkie utrwalenie po lekcji, 15–20 minut, a nie godzina. Więcej o tym, ile czasu ma sens, piszemy w artykule „Karty pracy w domu: ile czasu dziennie”. Wszystkie karty dla pierwszoklasistów są na stronie klasa 1.

W ostatniej części serii opiszemy klasy 2–3, które w tym roku uczą się jeszcze według podstawy z 2017 roku.

Źródła

• Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378): załącznik nr 2, I etap edukacyjny – wymagania szczegółowe, doświadczenia edukacyjne, warunki i sposób realizacji
• Ministerstwo Edukacji Narodowej – komunikat o podpisaniu rozporządzeń w sprawie nowych podstaw programowych i zmian w ramowych planach nauczania (12.03.2026)
• Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 881: art. 44i (oceny w klasach I–III)
• Wymagania edukacyjne z edukacji wczesnoszkolnej, klasa 1, „Podróż z klasą”, podstawa 2026, rok szkolny 2026/2027 (dokument szkoły)
• Spis treści „Podróż z klasą 1”, część 1 (Nowa Era): kolejność liter i liczb
• Hello Explorer 1 – kryteria oceniania (Nowa Era)
• Szkoła Podstawowa nr 28 w Poznaniu – wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy I
• Zdjęcie: Annielogue, Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 4.0, kadr przycięty