Mądre KartyNowa podstawa programowa w przedszkolu i zerówce: co dziecko ma umieć na koniec przedszkola
Dziewięć obszarów nowej podstawy wychowania przedszkolnego w skrócie: co dziecko ma umieć na koniec zerówki, czego nie musi i jak to wspierać w domu.
Na zebraniu w przedszkolu pada zdanie „pracujemy już według nowej podstawy”. Rodzic kiwa głową i wraca do domu z pytaniem: co to znaczy dla mojego dziecka? Czy trzylatek ma teraz coś umieć? Czy pięciolatek powinien już pisać?
W pierwszej części serii opisaliśmy, co się zmienia i od kiedy. Tutaj krótko o samym przedszkolu i zerówce, na podstawie załącznika nr 1 do rozporządzenia z 11 marca 2026 roku. Numery w nawiasach to punkty rozporządzenia.
Jedna lista „na koniec”, a nie wymagania dla trzylatka
Podstawa nie mówi, co ma umieć trzylatek czy pięciolatek. Ma jedną listę: „Osiągnięcia dziecka na koniec wychowania przedszkolnego”, czyli opis dziecka, które kończy zerówkę. Trzylatek, który nie rozpoznaje trójkąta, nie ma „zaległości”. Ma na to cztery lata.
Podział na wiek robią programy przedszkoli i wydawnictw. Orientacyjnie wygląda to tak:
| 3–4 lata | 5 lat | 6 lat (zerówka) | |
|---|---|---|---|
| Liczenie | do 3–5, duży i mały | do 10 na przedmiotach, gdzie więcej | do 10, cyfry zwykle wiosną |
| Ręka i kredka | linie, drogi, duże pola | fale, zygzaki, łuki | szlaczki podobne do liter, bez liniatury |
| Mowa i litery | rymowanki, opowiadanie obrazków | sylaby, pierwsza głoska | litery drukowane do czytania |
Dziewięć obszarów w skrócie
Stara podstawa miała cztery obszary rozwoju, nowa ma dziewięć. Przy każdym to, co najłatwiej zobaczyć w życiu, i jeden pomysł na dom.
Społeczny. Dziecko podaje imię, nazwisko i adres i „wie, komu może takich informacji udzielać” (1.1), uzgadnia zasady dzielenia się zabawkami (1.3), rozwiązuje proste konflikty (1.9). Nowość to pieniądze: po wydaniu ich na jedną rzecz „nie można ich już wydać na coś innego” (1.14) i warto oszczędzać (1.15). W domu: zakupy z jedną monetą w ręce dziecka. Bułki czy lizak?
Osobisty. Dziecko nazywa swoje emocje (2.9), odróżnia potrzeby od „zachcianek” (2.10), wie, że błędy są „czymś naturalnym w procesie uczenia się” (2.8), i stosuje „znane mu sposoby radzenia sobie ze stresem” (2.12). Tych sposobów ktoś musi go najpierw nauczyć, w czym pomaga karta „Co mnie uspokaja”. W domu: przy rozlanym soku zamiast „nic się nie stało” powiedzcie „co teraz zrobimy?”.
Językowy. Dużo rozmowy, opowiadania i rymowanek (3.1, 3.10, 3.12). Do czytania i pisania przygotowują cztery punkty: rozkładanie słów na głoski (3.14), kreślenie „łuków, pętelek, fal, owali, zygzaków” (3.15), „próby pisania liter, wyrazów i krótkich komunikatów w wybrany przez siebie sposób” (3.16) i próby czytania wyrazów z obrazkiem (3.17). Ważne są słowa „próby” i „w wybrany przez siebie sposób”: od przedszkolaka nie wymaga się pisania w liniaturze. Najpierw sylaby (jesienne sylaby), potem pierwsza głoska, a ręka ćwiczy fale (ścieżki z falami i zygzakami). W domu: „co słyszysz na początku?”, czyli „mmmama”, „sssok”.
Matematyczny. Dziecko dodaje i odejmuje, „pomagając sobie liczeniem na palcach lub na innych zbiorach zastępczych” (4.7), więc palce są w podstawie właściwą metodą. Dalej: segregowanie według dwóch cech naraz (4.5), mierzenie własnymi jednostkami (4.8), cyfry z otoczenia (4.9), nad i pod, z lewej i z prawej (4.11), dni tygodnia i miesiące (4.12), cztery figury (4.13), rytmy (4.14) i monety (4.15). Kartka ma sens po konkretach: najpierw prawdziwe żołędzie, potem karta z żołędziami. W domu: skarpetki z prania do kupek „twoje i niebieskie”.
Przyrodniczy. Rośliny i zwierzęta z okolicy, pory roku i pogoda (5.1–5.2), Ziemia krążąca wokół Słońca (5.7), segregowanie odpadów (5.11). W domu: fasola na wacie w słoiku i rysunek co dwa dni.
Techniczny. Budowanie z kartonu i materiałów z odzysku (6.3), maszyny proste, czyli kołowrót i równia pochyła (6.4), obwody z żarówką, brzęczykiem i silnikiem (6.5). Tu karta pracy niewiele pomoże. W domu: deska oparta o kanapę jako zjeżdżalnia dla samochodzików.
Cyfrowy. Prawie bez komputera: instrukcje (7.1), higiena cyfrowa (7.3), rozpoznawanie reklam (7.5). W przedszkolu dzieci „nie korzystają indywidualnie i samodzielnie z urządzeń ekranowych”. Instrukcję można ćwiczyć strzałkami na kartce, jak w karcie „Kotek wraca do domu”. W domu: „czy to była reklama? Co chciała nam sprzedać?”.
Artystyczny. Śpiew, taniec, teatr, własne instrumenty (8.4–8.6) i tworzenie „bez oceniania, z szacunkiem dla jego stylu i tempa”. W domu: zamiast „piękny konik!” zapytajcie „opowiesz mi o tym rysunku?”.
Ruchowy. Ruch i gry z zasadami, samoobsługa (9.7), a dla przyszłego pisania punkt 9.6: dziecko „prawidłowo trzyma i kontroluje siłę nacisku dłoni na narzędzie pisarskie”. Więcej w tekście o grafomotoryce. W domu: przelewanie wody, spinacze, darcie gazety na paski.
Doświadczenia: o co zapytać na zebraniu
Nowa podstawa wylicza rzeczy, które każde dziecko ma przeżyć co najmniej raz w roku, np. teatr, koncert lub muzeum, sadzenie roślin, występ dla rodzin. Do tego cztery rzeczy, które mają się wydarzyć raz w całym przedszkolu: 10 dni zabawy zabawkami zrobionymi samodzielnie, makieta okolicy, pomoc innym i zakupy w sklepie.
Zerówka: litery do czytania
Zerówka nie ma osobnych wymagań. Podstawa mówi, że dzieci „poznają litery drukowane, a osiągnąwszy gotowość, zaczynają czytać wyrazy, zdania i teksty oraz pisać”. Litery najpierw się rozpoznaje i czyta, a pisanie przychodzi, gdy dziecko jest gotowe. Przed pójściem do szkoły nauczyciel przygotowuje diagnozę dojrzałości szkolnej: to opis, a nie egzamin. Więcej w artykule „Co powinno umieć dziecko przed pójściem do 1 klasy”.
A karty pracy?
Podstawa mówi wprost, że pomoce drukowane są „uzupełniające” i służą do utrwalenia. Dlatego karty dla 3–5 latków robimy bez liniatury: szukanie, łączenie, liczenie obrazków, labirynty i grafomotoryka. Jedna karta, kilka minut, po zabawie z prawdziwymi przedmiotami. Więcej o tym w pierwszej części i w tekście „Karty pracy w domu: ile czasu dziennie”.
W kolejnych częściach serii opiszemy klasę 1 według nowej podstawy oraz klasy 2–3. Jeśli nie czytaliście jeszcze przeglądu zmian, zacznijcie od części pierwszej.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378): załącznik nr 1 – osiągnięcia dziecka na koniec wychowania przedszkolnego, doświadczenia edukacyjne, warunki i sposób realizacji
- Instytut Badań Edukacyjnych – „Wychowanie przedszkolne. Komentarz dydaktyczny do podstawy programowej” (2026)
- GWO – przewodnik dla nauczyciela zerówki „Lokomotywa” (fragment z rozkładem materiału): typowa kolejność treści w zerówce (tabela orientacyjna)
- Zdjęcie: Shixart1985, Wikimedia Commons, licencja CC BY 2.0
